Tại sao phải "sạc" than sinh học?
Than sinh học (biochar) mới ra lò là một cấu trúc carbon cực kỳ rỗng, khô và "đói" dinh dưỡng.
Nếu bạn bón trực tiếp than sinh học mới đốt vào đất, cấu trúc rỗng xốp xơ của nó sẽ hoạt động giống như một miếng bọt biển khô khổng lồ. Nó sẽ hút sạch nước, phân bón và các vi sinh vật có sẵn trong đất để lấp đầy các khoang trống của nó. Hậu quả là trong mùa vụ đầu tiên, cây trồng của bạn có thể bị còi cọc do thiếu nước và chất dinh dưỡng tạm thời. Ngoài ra, việc bón trực tiếp các hợp chất hữu cơ chưa phân hủy đủ thời gian vào đất có thể phát sinh khí độc hại khiến cây trồng kém phát triển, trong đó các loại cây ăn lá và cây ăn quả đặc biệt mẫn cảm [1].
"Sạc" than sinh học (Biochar Activation/Inoculation) là quá trình chủ động bơm đầy dinh dưỡng và cấy vi sinh vật có lợi vào các khoang rỗng này trước khi bón vào đất trồng. Khi đã được nạp đầy, than sinh học sẽ trở thành một "kho pin" bền vững giải phóng chậm dinh dưỡng và là ngôi nhà lý tưởng cho các vi sinh vật đất phát triển trọn đời.
Công thức sạc than sinh học hiệu quả
Phương pháp đơn giản nhất bằng các nguyên liệu sẵn có tại nông hộ.
Bước 1: Nghiền nhỏ than
- Dùng chày hoặc búa đập nhẹ than sinh học thành các mảnh vụn nhỏ cỡ hạt ngô đến hạt đậu (0.5 – 1cm).
- Không nên nghiền thành bột mịn vì sẽ làm đất bị nén chặt, giảm độ thông thoáng khí của đất.
Bước 2: Phối trộn dinh dưỡng
- Tỷ lệ phối trộn: 1 phần than sinh học : 4 phần phân chuồng hoai mục (hoặc phân trùn quế, phân compost).
- Bổ sung nguồn đạm lỏng: Tưới thêm nước tiểu pha loãng (tỷ lệ 1:5) hoặc dịch đạm cá lên men để cung cấp nitơ trực tiếp cho than hấp thụ.
Bước 3: Cấy men vi sinh
- Hòa chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma hoặc vi khuẩn EM (Effective Microorganisms) vào nước sạch và tưới đều lên hỗn hợp.
- Đảm bảo độ ẩm của đống ủ đạt mức 50–60% (vắt thử hỗn hợp thấy ẩm nhưng không chảy nước ra kẽ tay).
Bước 4: Ủ yếm khí
- Đậy đống ủ bằng bạt tối màu hoặc cho vào bao tải dứa để ở nơi râm mát.
- Ủ hỗn hợp trong vòng 10 đến 14 ngày (hoặc 2 đến 3 tuần) trước khi bón, tận dụng điều kiện nhiệt độ cao và độ ẩm tối ưu để rút ngắn thời gian phân hủy, đảm bảo vi sinh vật đã định cư và nhân số lượng lớn trong các lỗ rỗng của than [3].
Thu hoạch Giấm Gỗ (Wood Vinegar)
Biến phần khói lò nhiệt phân bay đi lãng phí thành giấm gỗ - thuốc trừ sâu sinh học tự nhiên quý giá.
Giấm gỗ (Pyroligneous Acid) là chất lỏng thu được từ việc ngưng tụ khói lò trong quá trình nhiệt phân các nguyên liệu chứa cellulose (gỗ, vỏ cây, tre, trấu...). Nó chứa hơn 200 hợp chất hữu cơ khác nhau, chủ yếu là axit axetic, có tác dụng kháng nấm, xua đuổi côn trùng và kích thích sinh trưởng thực vật cực tốt.
Cách lắp đặt bộ ngưng tụ đơn giản: Sử dụng một ống khói kim loại dài từ 1.5 - 2m lắp xiên một góc khoảng 45 độ trên nắp lò. Quấn một tấm vải hoặc bao tải ẩm quanh đoạn giữa của ống khói và liên tục nhỏ nước mát vào bao tải. Khi khói nóng đi qua đoạn ống được làm mát này, hơi nước và tinh dầu hữu cơ sẽ ngưng tụ thành giọt bám vào thành ống.
Điểm hứng dung dịch: Lắp một máng hứng kim loại nhỏ ngay phía dưới co nối ống dẫn hoặc khoan một lỗ nhỏ luồn ống dẫn nhựa ở sát chân co để dẫn nước ngưng tụ chảy thẳng vào chai nhựa chịu nhiệt.
Lưu ý cực kỳ quan trọng khi lấy giấm gỗ
- Chỉ thu gom khói ở giai đoạn đầu: Bắt đầu hứng khi thấy khói trắng đục dày và nặng (nhiệt độ lò khoảng 120°C - 250°C). Lúc này dịch ngưng tụ chứa nhiều axit hữu cơ tốt nhất.
- Ngừng hứng khi lò chuyển sang pha tự cháy: Khi ngọn lửa phụt mạnh ở miệng ống khói và khói trong suốt (trên 350°C), ngưng thu hoạch vì dịch ngưng tụ lúc này chứa nhiều hắc ín (tar) độc hại, không thể bón cho cây.
- Để lắng tĩnh: Giấm gỗ mới thu có màu nâu sẫm đục và mùi khói hăng nồng. Hãy để lắng tĩnh trong chai nhựa tối màu từ 3 đến 6 tháng. Dịch lỏng sẽ tách thành 3 lớp rõ rệt: Lớp hắc ín nhẹ nổi lên trên, lớp hắc ín nặng lắng xuống đáy, và lớp dịch giấm gỗ trong suốt màu hổ phách nằm ở giữa. Hút lấy lớp giữa để sử dụng.
Cách sử dụng giấm gỗ phòng trừ sâu hại
Giấm gỗ thu được phải được pha loãng với nước sạch trước khi phun tưới theo các tỷ lệ sau:
Dùng để phun xịt trực tiếp lên đất trước khi gieo trồng để diệt trừ mầm bệnh nấm hại và xua đuổi tuyến trùng hại rễ.
Phun đều lên mặt lá để phòng ngừa và trị các chứng bệnh do nấm tấn công (như đốm lá, phấn trắng) và xua đuổi rầy, rệp, kiến hại bông trên các nhóm cây trồng (cây ngũ cốc, cây họ đậu, cây ăn lá, cây lấy rễ, cây ăn quả) [2].
Dùng tưới định kỳ quanh gốc cây hoặc ngâm hạt giống trước khi gieo giúp kích thích hạt nảy mầm nhanh và tăng đề kháng cho rễ cây con phát triển khỏe mạnh trong các mô hình canh tác sinh thái như đa canh, luân canh hay canh tác hỗn hợp [4].
Tài liệu trích dẫn chi tiết
- [1] NHỮNG BÀI HỌC TỪ THIÊN NHIÊN - Hướng dẫn về nông nghiệp sinh thái vùng nhiệt đới, Shimpei Murakami / Trung tâm trồng trọt tự nhiên Nongjok ↵